Przy zatrudnianiu kierowcy spoza UE trzeba sprawdzić zarówno prawo do pracy, jak i dokumenty transportowe: prawo jazdy, kwalifikację zawodową oraz świadectwo kierowcy. Przed wyjazdem w trasę sprawdź je osobno i przypisz osobę odpowiedzialną za każdy termin.
Cztery kontrole przed dopuszczeniem do przewozu
| Obszar | Pytanie dla firmy | Co nie wystarcza |
|---|---|---|
| Pobyt i praca | Czy osoba ma podstawę pobytu i prawo wykonywać tę pracę u tego podmiotu? | Samo prawo jazdy, karta kierowcy lub świadectwo kierowcy |
| Uprawnienie do kierowania | Czy prawo jazdy obejmuje pojazd i jest ważne/uznawane w tej sytuacji? | Deklaracja kandydata o kategorii |
| Kwalifikacja zawodowa | Czy dla konkretnego przewozu mają zastosowanie wymogi kwalifikacji, szkolenia i badań? | Sam kod na CV bez weryfikacji dokumentu i zakresu przewozu |
| Świadectwo kierowcy | Czy przewoźnik wykonuje objęty nim międzynarodowy przewóz rzeczy i czy kierowca mieści się w warunkach? | Założenie, że dotyczy każdej osoby spoza UE lub każdego rodzaju transportu |
1. Zacznij od realnej roli i trasy
Zbierz przed ofertą: rodzaj pojazdu, kategorie prawa jazdy, przewóz rzeczy czy osób, trasy krajowe/międzynarodowe, podmiot zatrudniający, podstawę współpracy oraz obywatelstwo i status pobytowy kierowcy. Od tych danych zależą wymagane dokumenty.
Podstawa pobytu i pracy jest odrębna od dokumentów transportowych. Wpisz w dokumentacji stanowisko, miejsce i warunki zgodnie z faktycznie powierzanymi zadaniami; potem sprawdź je według poradnika o zezwoleniu, oświadczeniu i powiadomieniu. Przy zmianie przewoźnika nie zakładaj, że poprzednia decyzja pobytowa lub dokument transportowy obejmie nową firmę.
2. Prawo jazdy: kraj wydania i pobyt mają znaczenie
Rządowa usługa wymiany prawa jazdy podaje, że ważnego prawa jazdy wydanego przez państwo UE nie trzeba wymieniać wyłącznie po to, by było ważne w Polsce. Dla dokumentu wydanego poza UE procedura zależy od odpowiedzi na pytania usługi, w tym od pobytu w Polsce; nie zastępuj jej ogólną regułą „sześciu miesięcy dla każdego przypadku”.
Prawo jazdy i dokument potwierdzający kwalifikację zawodową sprawdź osobno. Aktualny art. 39f przewiduje potwierdzenie kwalifikacji aktualnym kodem 95 w polskim prawie jazdy albo karcie kwalifikacji kierowcy. Uznaje też dokumenty z aktualnym kodem 95 wydane w innym państwie UE, Szwajcarii, państwie EFTA należącym do EOG oraz w Wielkiej Brytanii: prawo jazdy, kartę kwalifikacji, a w przewozie rzeczy także świadectwo kierowcy. Gdy nie można wydać polskiego prawa jazdy z powodu niespełnienia warunku zwykłego miejsca zamieszkania, starosta wydaje kartę kwalifikacji kierowcy na pisemny wniosek osoby posiadającej ważne zagraniczne prawo jazdy, po wykazaniu kwalifikacji oraz właściwego orzeczenia lekarskiego i psychologicznego. Aktualny art. 39f ust. 4 odsyła do art. 15 i 15a ustawy o kierujących pojazdami; nie zawiera dawnego trybu opartego na oświadczeniu przedsiębiorcy.
Nie planuj samodzielnej pracy, gdy firma nie zweryfikowała kategorii, ważności i trybu używania zagranicznego prawa jazdy w konkretnym stanie faktycznym.
3. Kwalifikacja zawodowa, badania i szkolenie
Przy przewozie drogowym sprawdź, czy dana osoba podlega wymogom art. 39a ustawy o transporcie drogowym. Przepis obejmuje m.in. wymagany wiek, odpowiednie uprawnienie do kierowania, brak przeciwwskazań zdrowotnych i psychologicznych, kwalifikację wstępną oraz szkolenie okresowe, ale ma też ustawowe wyjątki. Dla pojazdów wymagających kategorii AM, A1, A2, A, B1, B lub B+E art. 39a ust. 4 wyłącza wymagania z art. 39a ust. 1 pkt 1, 5 i 6.
Nie skracaj tego do zdania „każdy kierowca potrzebuje kodu 95”. Najpierw przypisz kategorię pojazdu i rodzaj przewozu, a następnie sprawdź wyjątki i dokumenty. Kierowca wykonujący przewóz drogowy podlega badaniom lekarskim na zasadach określonych w art. 39j oraz badaniom psychologicznym z art. 39k. Co do zasady wykonuje się je co pięć lat, a po ukończeniu 60 lat — co 30 miesięcy.
4. Świadectwo kierowcy: wąski, ale ważny przypadek
GITD wskazuje konkretny zakres: świadectwo kierowcy ma posiadać osoba, która nie jest obywatelem państwa UE ani rezydentem długoterminowym UE, jest zatrudniona w przedsiębiorstwie transportowym zarejestrowanym w Polsce i wykonuje międzynarodowy transport drogowy rzeczy. Przedsiębiorca z licencją wspólnotową składa wniosek do GITD; wybiera kategorię dla pojazdu do 3,5 t lub powyżej 3,5 t. Świadectwo może być wydane maksymalnie na pięć lat. Chodzi o status rezydenta w rozumieniu dyrektywy 2003/109/WE, a nie dowolny długi pobyt lub kartę stałego pobytu — wynika to z art. 5 rozporządzenia 1072/2009. Dla zakresu obywatelstwa uwzględnij również art. 32a polskiej ustawy: poza obywatelami UE wyłącza on obywateli państw EFTA będących stronami EOG.
Do aktualnej checklisty GITD należą m.in. licencja wspólnotowa, dokumenty potwierdzające legalne zatrudnienie, zgłoszenie do ubezpieczeń społecznych, paszport i prawo jazdy kierowcy oraz — zależnie od masy pojazdu — dokument potwierdzający kwalifikację albo badania. Opłata za świadectwo zależy od wnioskowanego okresu: 10 zł do roku, 15 zł powyżej roku do dwóch lat, 20 zł powyżej dwóch do trzech lat, 30 zł powyżej trzech do czterech lat i 40 zł powyżej czterech do pięciu lat. Gdy GITD wezwie do uzupełnienia braków, wyznacza termin nie krótszy niż siedem dni. Przewoźnik powinien pracować na aktualnym formularzu i wykazie załączników, ponieważ wariant dokumentacji zależy od pojazdu i sytuacji kierowcy.
Samo złożenie wniosku nie pozwala rozpocząć objętego nim przewozu. Świadectwo trzeba uzyskać przed dopuszczeniem kierowcy do pierwszego międzynarodowego przewozu drogowego rzeczy.
Jeśli zatrudnienie ustaje albo kierowca nie podejmie pracy, świadectwo wygasa w przypadkach opisanych przez GITD, a przedsiębiorca ma obowiązek zawiadomić GITD i zwrócić blankiety. Zaplanuj tę czynność przy zakończeniu zatrudnienia.
Przykład: kandydat na trasę Polska–Niemcy
Przewoźnik chce zatrudnić obywatela państwa trzeciego do międzynarodowego przewozu rzeczy pojazdem powyżej 3,5 t. HR i transport ustalają kolejno: podstawę pobytu i pracy u tej spółki, kategorię i tryb używania albo wymiany prawa jazdy, kwalifikację i badania, licencję wspólnotową oraz warunki świadectwa kierowcy. Przewoźnik składa kompletny wniosek do GITD, lecz nie dopuszcza kierowcy do samodzielnej trasy międzynarodowej do czasu uzyskania świadectwa i zamknięcia pozostałych kontroli.
Gdy ta sama osoba ma wykonywać wyłącznie pracę wymagającą kategorii B, analiza kwalifikacji zawodowej z art. 39a może wyglądać inaczej. To przykład, dlaczego nazwisko i obywatelstwo nie zastępują opisu przewozu.
Rejestr, który ogranicza ryzyko
Prowadź osobne daty dla: dokumentu pobytowego, podstawy pracy, prawa jazdy, badań, szkolenia/kwalifikacji oraz świadectwa kierowcy. Do każdej daty przypisz osobę odpowiedzialną i czynność przed upływem dokumentu. Sprawdź zakres obsługi ICG Mobility w części pobytowo-pracowniczej i opisz sprawę swojej firmy. Prawo jazdy, kod 95 lub karta kwalifikacji kierowcy oraz świadectwo GITD wymagają osobnej obsługi przez właściwe organy.
Pytania pracodawców
Czy świadectwo kierowcy zastępuje zezwolenie na pracę?
Nie. Świadectwo kierowcy jest dokumentem transportowym w określonym ustawowo przypadku. Nie przesądza o prawie pobytu ani o podstawie pracy u przewoźnika.
Czy każdy kierowca spoza UE potrzebuje świadectwa kierowcy?
Nie. Warunki opisane przez GITD dotyczą m.in. międzynarodowego przewozu drogowego rzeczy, przedsiębiorstwa zarejestrowanego w Polsce oraz statusu kierowcy. Sprawdź je łącznie.
Czy kod 95 jest potrzebny przy każdym samochodzie służbowym?
Nie należy tego zakładać. Ustawa wiąże kwalifikację z konkretnymi kategoriami i przewozem oraz zawiera wyjątki, w tym dla kategorii wskazanych w art. 39a ust. 4.
← Wszystkie formalności